دیپلماسی ایرانیپس از جنگ‌های اخیر، ایده حذف شرط اجتهاد برای وزیر داده‌ها، ادغام قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا با ستاد کل نیروهای مسلح، تشکیل شورای دفاع و پیش از آن، تغییر اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور و در ادامه تشکیل سازمان پژوهش و نوآوری دفاعی (سپند)، در کنار یکدیگر می‌توانند نشانه‌هایی از درک تدریجیِ ضرورت بازآرایی نهادی ساختار امنیت ملی ایران در واکنش به آشکار شدن شکاف‌های موجود میان ظرفیت‌های قدرت و نحوه سازمان‌دهی، ارزیابی و به‌کارگیری آن‌ها تلقی شوند.جنگ‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ ظاهراً بخشی از ادامه مطلب

استراتژی و استراتژی کلانمترجم: مسعود رضائیناشر: پژوهشکده مطالعات راهبردینوبت چاپ: اول ۱۴۰۵جاشووا روونر در هیچ جای کتابِ خود نامی از ایران نبرده است؛ اما هنگام مطالعۀ آن، مدام ایران در ذهن مخاطب تداعی می‌شود؛ و دقیقاً در همین نقطه است که خواننده ایرانی نمی‌تواند به‌سادگی از کنار این کتاب عبور کند. جنگ پلوپونزی نشان داد که حتی دو قدرتِ دریایی و زمینیِ آتن و اسپارت با وجود تدوین استراتژی‌های کارآمد، چگونه در اثر ناتوانی در عبور از محدودیت‌های استراتژی کلان، گرفتار جنگی فرسایشی شدند. تجربه فرانسه و ادامه مطلب

مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانهبازدارندگی فارغ از اتکاء به جنگ‌افزارهای مدرن و توان مجازات سخت نظامی، وابسته به قابلیت‌های مؤثر داده‌های و مقابله با نفوذ امنیتی است. جمهوری اسلامی ایران در هر دو بخش، چالش‌ها و مشکلات جدی دارد. به عنوان مثال، در 18 خرداد 1404، حجت‌الاسلام خطیب -وزیر گزارش‌ها- در گفتگویی عنوان کرد «به گنجینۀ داده‌های، عملیاتی و راهبردی رژیم صهیونیستی دست یافته‌ایم و اسناد را به زودی منتشر می‌کنیم.» با استناد به همین وعده، سرلشکر سلامی -فرمانده کل سپاه- نیز در 22 خرداد اظهار داشت:ادامه مطلب

مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانهدر شرایطی که وقوع جنگ دیگری میان ایران و اسرائیل محتمل به‌نظر می‌رسد؛ پرتاب ماهواره جاسوسی Ofek-19 از پایگاه پالماخیم اسرائیل، تنگنا و تهدید به‌روزی برای نیروهای مسلح ایران ایجاد کرده است. سال‌ها سرمایه‌گذاری ایران در بخش موشکی و فضایی برای جبران کسریِ موازنه با اسرائیل، به پروژه‌های علمی و تحقیقاتی اسرائیل در قلمرو نظامی، شتاب بیشتری بخشیده است. مسئلهی که با ورود هواپیمای جاسوسی مأموریت ویژۀ Oron در جنگ 12 روزه، ابعاد این پیشرفت به خوبی نمایان شد. اما پرتاب نوین ادامه مطلب

پایگاه خبری-تحلیلی انتخابدر جریان سفر شهباز شریف به ریاض و ملاقات با محمد بن‌سلمان در ۱۷ سپتامبر، «توافقنامه دفاعی متقابل استراتژیک» میان پاکستان و عربستان به امضا رسید. این پیمان که همکاری‌های امنیتی و دفاعی چند دهه‌ای عربستان و پاکستان را رسمی‌تر و عمیق‌تر می‌کند، شامل تعهدی فراگیر در حوزۀ دفاع متقابل است؛ تا جایی که برخی مقام‌های دو طرف – از جمله وزیر دفاع پاکستان – تلویحاً اشاره کردند که توافق نوعی بازدارندگی هسته‌ایِ گسترده را نیز دربرمی‌گیرد. از نظر مقام‌های سعودی، این پیمان دفاعی معلولِ نادامه مطلب

مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانهجمهوری اسلامی ظرف کمتر از دو سال گذشته، دو متحد دولتی (سوریه و ونزوئلا) و دو متحد غیردولتی خود (حماس و حزب‌الله) را از دست داده است. از این منظر، ایران در مقطعی بسیار حساس از تاریخ قرار گرفته است که بیش از آنکه یادآور آستانۀ یک تقابل بزرگ باشد، به لحظه‌ای شبیه است که پیش‌تر سوریه، ونزوئلا و حتی اوکراین تجربه می‌کنند: لحظه‌ای که یک کشور، به‌تدریج، از «مسئله‌ای باز با ظرفیت چانه‌زنی» به «مبحثی قابل مدیریت توسط دیگران» تبدیل می‌شود. تحولات اخیر در نظام بین‌الملل—از رادامه مطلب

دیپلماسی ایرانیدر ژانویه ۱۹۹۱، هنگامی که «عملیات طوفان صحرا» آغاز شد، ایالات متحده صرفاً در پی آزادسازی کویت نبود؛ بلکه در صدد آزمودن نسل نوین فن‌آوری‌های نظامی و عملیات نوین رزمی در یک میدان نبرد واقعی بود؛ مفاهیم و قابلیت‌هایی که پنتاگون، پیش‌تر در قالب «استراتژی جبرانی دوم» زنجیرۀ آن‌ را تکمیل کرده بود. در حاصل، چند ماه پس از حمله صدام به کویت، جایگاه عراق بلافاصله از یک قدرت منطقه‌ای به میدان آزمایش جنگ‌افزارهای نوین و قابلیت‌های رزمی ارتش آمریکا سقوط کرد.عراق قربانیِ اشتباه صدام و برداشت ناادامه مطلب

دکترین به‌روز نظامی ایران: آسیب‌پذیری تضمین‌شدۀ متقابل مشارکت کارشناسی با Newsweek(Jun 15, 2026)خروجی جنگ 12 روزه و 40 روزه، دکترین نظامی جمهوری اسلامی را تغییر داد. بدین اعتبار که برخلاف بازدارندگی هسته‌ای کلاسیک که بر منطق نابودی تضمین‌شده متقابل (Mutual Assured Destruction – MAD) استوار است، این چارچوب نوظهور را می‌توان با مفهوم آسیب‌پذیری تضمین‌شده متقابل (Mutually Assured Vulnerability – MAV) تبیین کرد.فرض بنیادین این رویکرد آن است که توانایی اثبات‌شده ایران در اجرای حمله‌های موشکی و پهپاادامه مطلب

مشارکت کارشناسی با Newsweek (Jun 22, 2026)همزمان با آنکه مقام‌های ایالات متحده و ایران از پیشرفت مذاکراتی خبر می‌دهند که با هدف اتمام دادن به نزدیک به چهار ماه تقابل میان دو کشور در جریان است، هر دو طرف در تلاش‌اند دستاوردهای میدان نبرد را به منافع پایدار دیپلماتیک تبدیل کنند.برای تهران، که تاکنون توانسته است مطالبات اصلی خود را بر روی میز مذاکرات حفظ کند، این امر به معنای تداوم اهرم‌های فشار در برابر یک ابرقدرت جهانی است؛ کشوری که همچنان تهدید می‌کند در صورت شکست مذاکرات ــ همان‌گونه که بارها دادامه مطلب

دیپلماسی ایرانیاز هفتم خرداد 1377 که پاکستان در منطقه چاغی بلوچستان (نزدیک مرزهای شرقی ایران) چندین انفجار هسته‌ای آزمایش کرد و در آن مقطع، ایران واکنشی متناسب با وضعیت به‌روز امنیتی نشان نداد، تا حمله امریکا به سایت هسته‌ایِ در حال ساخت دارخوین در 28 تیر 1405، همواره گمانه‌زنی‌ها در خصوص ضرورت استناد تهران به ماده 10 معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) به منظور خروج از این معاهده مطرح بوده است؛ اما هیچ‌گاه این دگرش‌های امنیتی و نظامی، اراده سیاسی تهران برای اتخاذ چنین تصمیمی را تحریک نکرده ادامه مطلب

دیپلماسی ایرانیحمله اوکراین به شناور ایرانی در دریای خزر و بی‌ پروایی ولودیمیر زلنسکی در اعلام خبر و پذیرش مسئولیت این اقدام خصمانه‌، یادآور استراتژی مابام اسرائیل در قبال ایران است که از سال 1396 در سوریه فعال شد. تصمیمی که بر تضعیف توانمندی‌های ایران از طریق اقدامات محدود، تدریجی و زیر آستانه جنگ تمام‌عیار استوار شد. یعنی استفاده از مجموعۀ طویلی از حمله‌های سطح پایین برای تغییر وضعیت میدان بدون انجام اقدامی که توجیه‌کنندۀ واکنشی بزرگ باشد. هدف اسرائیل بر این محور استوار شده بود تا ایران را درگادامه مطلب

مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانهاز زمان حملۀ هوایی اسرائیل به بخش کنسولیِ سفارت ایران در دمشق و اقدام تلافیجویانۀ ایران در حملۀ مستقیم و گسترده به سرزمینهای اشغالی فلسطین-که ظرف نیم قرن اخیر در نوع خود بیسابقه بود و هیاهوی زیادی را در میان محافل رسانهایِ جهان، محیطهای دانشگاهی و همچنین اقشار عادی جامعۀ ایران برانگیخت-گزارشها و تحلیلهای بسیار متنوعی در ارتباط با قابلیتهای سختافزاری، استراتژی دفاعی و مسائل تخصصی بازدارندگیِ نظامیِ ایران به رشته تحریر درآمده است؛ تا جایی که حداقل در مواضع اعلانی، به وضوح میتوان افزایش اعتمادبهنفس فرماندهان ارشد نظامی در تهران و تقویت قدرت نرم ایران در میان بخشی از جوامع عربی و اسلامی را در این مقطع به نظاره نشست. در همین راستا، سرلشکر حسین سلامی-فرمانده کل سپاه پاسداران-عملیات «وعده صادق» را استثناییترین تصمیم نظام معرفی کرده و معتقد است «تاریخ سراغ ندارد که کشوری چون ایران پس از تحمل چهار دهه جنگهای سنتی و مدرن، بتواند با دشمنی به وسعت نیمی از قدرت اقتصادی، فرهنگی، نظامی و سیاسی جهان درگیر شده و همچنان در مقتدرترین، مسلطترین و قویترین حالت خود قرار داشته باشد». اگرچه این ادراک، بخشی از واقعیتهای نظامی را منعکس میکند؛ اما صرفهجویی در تعریف بازدارندگی و کیفیت قدرت ملی ایران است.با وجود خرسندیِ نمادین از نمایش اراده سیاسی و اقتدار نظامی، واقعیت این است که جنگ مستقیم ایران و اسرائیل، قبل از هر ملاحظۀ اجتماعی، دو درس مهم نظامی برای نخبگان سیاسی و امنیتی کشور به همراه داشته است که ظاهراً، از نگاه فرماندهان ارشد جمهوری اسلامی ایران نیز پنهان نمانده است: نخست، تمرکز انحصاری بر استراتژی کمّی در حوزۀ موشکی و پهپادی، متضمن تابآوری ایراادامه مطلب

مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانهحملۀ ناگهانیِ حماس به اسرائیل در پانزدهم مهر ماه 1402، طی عملیاتی با عنوان «طوفان الاقصی»، حیرت و شگفتیِ جهان را در پی داشت؛ تا جایی که بسیاری از مقامهای غربی، ناظران و رسانههای بینالمللی، جمهوری اسلامی ایران را به عنوان بازیگر پشت پرده و مغز متفکر این عملیات معرفی کردند. رویدادی نادر و بیسابقه که در ظاهر، با مفاهیمی چون شکست تاریخی، خدشهدار شدنِ شهرتِ بازدارندگی، ضعف دستگاههای اطلاعاتی-امنیتی و پایانِ افسانۀ شکستناپذیری اسرائیل برجسته شد. موضوعی که البته با اظهارنظرهای متعدد و مواضع متناقض بسیاری از شخصیتهای سیاسی و نظامی در تهران، همانند جنگ اوکراین، به چهرۀ امنیتیِ جمهوری اسلامی ایران، ابعاد جدید و گستردهتری بخشید. بسته به اینکه بپذیریم اسرائیل با وجود برخورداری از طیف وسیعی از داراییهای وسیع اطلاعاتی و امنیتی (از ایستگاههای هشدار زمینپایه تا سامانههای فضایی و سایبری) از برنامهریزی، تحرکها و احتمال چنین حملهای در «حلقۀ اول مرزهای قابل دفاعِ» خود بیاطلاع بوده و یا اینکه همانند حادثۀ 11 سپتامبر، کمتوجهی و نادیده گرفتنِ چنین حادثهای را به عنوان تصمیمی سخت و طرحی محرمانه برای پاکسازیِ غزه از نیروهای حماس و حتی سکویی برای هموار کردنِ ابتکارهای امنیتیِ آینده در خاورمیانه در نظر بگیریم؛ پاسخ به پرسشهایی از این دست که آیا اسرائیل واقعاً مایل است در این جنگ، طرفِ بازندۀ نبرد اطلاعاتی دیده شود یا قربانیِ خشونتهای نیابتی؟ در نتیجۀ این جنگ، چه کسی مقهور خواهد شد و کدامیک زنده خواهد ماند؟ جمهوری اسلامی و جبهۀ مقاومت از این جنگ منتفع خواهند شد و یا ناخواسته در زمین اسرائیل بازی کردهاند، متفاوت خواهد بود. فارغ از این ملاحظات و ابهامادامه مطلب

پایگاه خبری-تحلیلی انتخاب اثر پلاسیبو (Placebo) یک روش صوری، ذهنی و تلقینی برای تسکین دردِ بیماران است و زمانی رخ میدهد که یک درمان ساختگی مانند تجویز یک قرص خنثی، تزریق جعلی یا جراحی تصنعی، منجر به بهبود بالینی در علائم بیمار شود. کاترین هال، استاد دانشکده پزشکی دانشگاه هاروارد، پیشرو در پژوهشهای دارونما است. وی در کتاب جدید خود، بر این نظر است که «دارونماها» میتوانند با سیگنالدهیِ کاذب، حس بهبودی را در فرد القا کنند. محرکی عصبی، که به بدن بیمار کمک میکند تا درد را کنترل کرده و حس خوشایندی داشته باشد. اثرگذاریِ این پدیدۀ ذهنی تا جایی است که میتواند در برخی موارد با مُسکنهایی مانند ایبوپروفن یا حتی مورفین رقابت کند. اثر پلاسیبو در حوزۀ حکمرانی هم صدق میکند. اما آثار و پیامدهای آن فاجعهبار است. چرا که با وجود انسداد شناختیِ نخبگان، خرید وفادارایهای سیاسی و حاکم شدنِ فضای مجامله در راهروهای قدرت، اسباب رضایت ظاهریِ هیأت حاکمه؛ به معضلِ تسویف سیاستگذاریِ بهینه، تشخیص نادرست فرصتها و تهدیدها، فرسایش عناصر قدرت ملی و همچنین بیاثر شدنِ مزیتهای نسبیِ یک کشور منجر میشود. به عبارت سادهتر، زمانی که مسئولان عالیرتبۀ یک نظام سیاسی (که عموماً توسط گزارشها، بولتنها و رسانههای خودی تغذیه و اقناع میشوند) با عادی فرض کردنِ شرایط داخلی و بینالمللیِ کشور، از یکسو خود را بینیاز از پذیرش واقعیتها و لزوم بازنگری در برخی از تصمیمها و سیاستهای اشتباه گذشته بینند؛ و از دیگر سو به برخی سیاستها و اقدامهای اضطراری و موقتی برای عبور از یک بحران خاص عادت میکنند؛ یعنی در تله پلاسیبو گرفتار شدهاند. موضوعی که در کمال ناباوریِ آنها، در روندی تدریجی، به ناکارآمدیِ مزیتهای نسبیِ ادامه مطلب

مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانهظرف پنج سال گذشته، تفکر حاکم بر ساختار بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران، به تدریج، دستخوش تغییر و تحول نسبی شده است. دلیل این ادعا را میتوان تا حد زیادی به متغیرهای مختلفی—همچون ناکامی برجام، کارزار فشار حداکثری دونالد ترامپ، ترور فرمانده سپاه قدس، ظهور پانعربیسم و ملیگرایی در عراق-بهویژه در میان شیعیان، چالشهای تجهیز محور مقاومت از گذرگاه قائم-بوکمال، ظهور صفبندیهای عبری-عربی و البته افزایش دامنۀ حملهها و اقدامهای خرابکارانه اسرائیل در هدف قرار دادنِ مراکز و تأسیسات ایران و متحدان آن—ارجاع داد.در همین راستا، فرض بر این است که جمهوری اسلامی ایران بهطور آهسته در حال چرخش از موازنۀ فراساحلی (از راه دور با تکیه بر عوامل نیابتی) به بازدارندگی مستقیم (در چارچوب اتکاء حداکثری به قابلیتهای داخلی) است. شواهدی که امروزه فرضیه مذکور را تأیید میکند متعدد و بسیار است. به عنوان نمونه و در گامی نخست، پس از حملههای سایبری و خرابکاریهای متعدد اسرائیل در تیر ماه 1399، که به انفجارها و آتشسوزیهای مختلف در برخی از تأسیسات صنعتی کشور انجامید، ستاد کل نیروهای مسلح در مرداد ماه همان سال، با برگزاری رزمایش پیامبر اعظم 14، برای نخستین بار، یکی از دستاوردهای مهم و استراتژیک نیروی هوافضای سپاه که شلیک موشکهای بالستیک از اعماق زمین به صورت استتار شده را نشان میداد، رونمایی کرد و متعاقب آن در آبان ماه، با هدف تقویت بازدارندگی و اعتبار بخشیدن به امکان مجازات دشمنان، از یک پایگاه زیرزمینی و مخفی با قابلیت خشابگذاری خودکار موشکی پرده برداشت. در ادامه همین روند، تمرکز بیشتر بر بازدارندگی مستقیم را میتوان با ورود «ارتش» به معادلات موشکی و پهپادی در قلمرو منطقادامه مطلب